Đi Làm Lâu Năm Nhưng Giá Trị Không Tăng: Vấn Đề Không Nằm Ở Năng Lực
Có một nghịch lý đang diễn ra âm thầm tại hầu hết các văn phòng: Nhiều nhân sự đã dành 5 năm, 7 năm, thậm chí 10 năm cống hiến nhưng mức thu nhập và vị trí vẫn chỉ dao động ở mức trung bình. Họ không lười biếng, họ cũng chẳng thiếu năng lực chuyên môn. Ngược lại, họ là những người “được việc”, nắm rõ quy trình và luôn hoàn thành nhiệm vụ. Vậy điều gì đã ngăn cản chiếc lò xo sự nghiệp của họ bật tung?
Câu trả lời thường không nằm ở việc bạn làm tốt bao nhiêu, mà nằm ở việc giá trị bạn tạo ra có còn hiếm hay không. Trong một thị trường lao động biến động không ngừng, việc chỉ sở hữu “năng lực” là chưa đủ. Hiểu đúng về sự khác biệt giữa thâm niên và giá trị thị trường chính là bước đầu tiên để bạn thoát khỏi cái bẫy mang tên “trung bình bền vững”.
Sự nhầm lẫn tai hại giữa “Kinh nghiệm lâu năm” và “Giá trị thị trường”
Chúng ta thường được dạy rằng cứ làm việc chăm chỉ, thâm niên sẽ tự động đổi lấy sự thăng tiến. Tuy nhiên, thực tế kinh doanh lại vận hành theo quy luật cung cầu. Một người có 10 năm kinh nghiệm nhưng thực chất chỉ là 1 năm kinh nghiệm lặp lại 10 lần sẽ có giá trị rất khác với người có 5 năm trải qua nhiều dự án phức tạp và không ngừng thay đổi cách tiếp cận.
Giá trị thị trường của bạn không được đo bằng số năm bạn ngồi ở văn phòng, mà được đo bằng mức độ khó thay thế của các giải pháp bạn mang lại. Khi bạn làm một công việc quá lâu theo một cách cũ, bộ kỹ năng của bạn dần trở thành “hàng hóa đại trà” (commoditized). Điều này có nghĩa là công ty có thể dễ dàng tìm thấy một nhân sự trẻ hơn, năng động hơn với mức lương thấp hơn để thay thế vị trí đó mà hiệu quả công việc không hề suy giảm.
Sai lầm lớn nhất của nhiều nhân sự lâu năm là tin rằng lòng trung thành và sự am hiểu quy trình nội bộ là lá bài hộ mệnh. Thực tế, quy trình nội bộ có thể thay đổi chỉ sau một đêm bởi các cuộc tái cấu trúc hoặc chuyển đổi số. Lúc này, nếu bạn không sở hữu những năng lực mà thị trường bên ngoài đang khao khát, giá trị của bạn trong mắt tổ chức sẽ sụt giảm nghiêm trọng.
Những kỹ năng đang dần “hết hạn sử dụng” trong kỷ nguyên mới
Thời gian là người bạn đồng hành nhưng cũng là kẻ thù của những kỹ năng thuần túy về kỹ thuật. Có một sự thật nghiệt ngã rằng: những gì từng giúp bạn thành công 5 năm trước, giờ đây có thể chỉ là những kỹ năng cơ bản mà bất kỳ sinh viên mới ra trường nào cũng có thể thành thạo sau vài tháng đào tạo.
Nhóm kỹ năng dễ bị thay thế nhất chính là các kỹ năng thực thi mang tính lặp lại hoặc dựa trên các công cụ cũ. Trong thời đại AI và tự động hóa, khả năng tổng hợp dữ liệu thủ công, thiết kế các tác vụ đơn giản hay quản lý quy trình hành chính đang dần mất giá. Khi công nghệ có thể làm nhanh hơn, chính xác hơn và rẻ hơn, thì người lao động chỉ dựa vào các kỹ năng này sẽ rơi vào vùng nguy hiểm.
Bên cạnh đó, việc chỉ nắm vững “Hard Skills” (kỹ năng cứng) mà thiếu đi tư duy chiến lược cũng là một rào cản lớn. Nhiều người làm chuyên môn rất giỏi nhưng lại không hiểu được bức tranh toàn cảnh của doanh nghiệp. Họ không biết công việc của mình đóng góp bao nhiêu phần trăm vào doanh thu hay làm thế nào để tối ưu hóa chi phí cho phòng ban. Chính sự thiếu hụt về tư duy kinh doanh này khiến họ mãi chỉ là một “mắt xích” có thể thay thế, thay vì trở thành một “động cơ” thúc đẩy tổ chức.
Tại sao năng lực tốt vẫn không giúp bạn thăng tiến?
Để lý giải việc một nhân sự giỏi vẫn dậm chân tại chỗ, chúng ta cần nhìn vào khái niệm “Giá trị thặng dư”. Trong một tổ chức, bạn được trả lương dựa trên những gì bạn đóng góp. Nếu năng lực của bạn tăng lên nhưng kết quả cuối cùng (outcome) mà công ty nhận được vẫn không thay đổi, thì về mặt kinh tế, giá trị của bạn vẫn đứng yên.
Nhiều nhân sự rơi vào cái bẫy “giỏi một việc duy nhất”. Họ trở thành chuyên gia trong vùng an toàn của mình nhưng lại từ chối tiếp nhận những thử thách mới hoặc các kỹ năng liên ngành. Điều này tạo ra một ngưỡng chặn (ceiling) cho sự phát triển. Khi tổ chức cần những nhà quản lý có khả năng nhìn rộng, hoặc những chuyên gia có thể giải quyết các vấn đề phức tạp mang tính hệ thống, những nhân sự “chỉ giỏi chuyên môn” thường bị bỏ qua vì họ thiếu tính linh hoạt và khả năng thích ứng với bối cảnh mới.
Thêm vào đó, vấn đề đôi khi nằm ở khả năng “truyền thông giá trị”. Bạn làm việc tốt nhưng sếp và đồng nghiệp không nhận diện được sức ảnh hưởng của bạn. Nếu bạn không thể định nghĩa rõ ràng mình mang lại giá trị gì khác biệt so với mặt bằng chung, tổ chức sẽ mặc định bạn là một nhân sự vận hành ổn định và giữ bạn ở vị trí đó để đảm bảo sự an toàn cho hệ thống, thay vì thúc đẩy bạn đi xa hơn.
Tái định vị bản thân: Từ người thực thi sang người tạo giá trị
Để thoát khỏi vòng lặp dậm chân tại chỗ, bạn cần thực hiện một cuộc cách mạng về tư duy. Bước đầu tiên chính là chuyển dịch từ tư duy “làm xong việc” sang tư duy “tạo ra giá trị”. Thay vì hỏi “Hôm nay tôi phải làm gì?”, hãy tự hỏi “Làm thế nào để công việc của tôi tạo ra tác động lớn hơn đến mục tiêu chung của công ty?”.
Việc tái định vị đòi hỏi bạn phải chủ động làm mới bộ kỹ năng của mình theo hướng khó bị thay thế hơn. Hãy tập trung vào những năng lực mà máy móc và nhân sự trẻ chưa thể sao chép ngay lập tức: khả năng giải quyết xung đột, tư duy thiết kế giải pháp, quản trị sự thay đổi và trí tuệ cảm xúc tinh tế. Đây là những “kỹ năng không tuổi” giúp bạn duy trì vị thế bất chấp sự thay đổi của công nghệ.
Một chiến lược khôn ngoan khác là biến mình thành một nhân sự “hình chữ T” (T-shaped). Nghĩa là bên cạnh một chuyên môn sâu (trục dọc), bạn cần mở rộng kiến thức sang các lĩnh vực liên quan (trục ngang) như Marketing, Tài chính hoặc Quản trị dự án. Khi bạn hiểu ngôn ngữ của các phòng ban khác, bạn không còn là một nhân viên kỹ thuật thuần túy mà trở thành một đối tác chiến lược trong tổ chức, người có thể kết nối các nguồn lực để tạo ra kết quả đột phá.
Xây dựng “Thương hiệu cá nhân” dựa trên kết quả thực tế
Cuối cùng, giá trị của bạn chỉ thực sự tăng khi nó được thị trường và tổ chức công nhận. Đừng đợi đến kỳ đánh giá cuối năm mới nói về những gì mình đã làm. Hãy chủ động xây dựng uy tín cá nhân thông qua những đóng góp vượt mong đợi.
Điều này không có nghĩa là bạn phải làm thêm giờ một cách mù quáng, mà là sự lựa chọn thông minh trong việc đầu tư công sức. Hãy tìm kiếm những “nỗi đau” của công ty – những vấn đề tồn đọng mà chưa ai giải quyết được – và đề xuất giải pháp. Khi bạn gắn liền tên tuổi của mình với việc giải quyết các thách thức quan trọng, giá trị của bạn sẽ tự động được định vị lại ở một tầm cao mới.
Hãy nhớ rằng, trong thế giới hiện đại, sự an toàn không đến từ một công việc ổn định, mà đến từ khả năng tạo ra giá trị không ngừng nghỉ của chính bạn. Đi làm lâu năm không phải là cái tội, nhưng để bản thân “lỗi thời” sau ngần ấy năm lại là một lựa chọn sai lầm. Bạn có đầy đủ năng lực, điều bạn cần bây giờ là một hướng đi mới để biến năng lực đó thành giá trị hiếm hoi mà bất kỳ tổ chức nào cũng khao khát sở hữu.
Tìm hiểu thêm nhiều bài viết hữu ích tại đây!
GIỚI THIỆU VỀ K-OUTSOURCING
Công ty cổ phần Giải pháp nhân sự và Tư vấn đầu tư K-Outsourcing Việt Nam là đối tác uy tín trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ cho thuê lại lao động và giải pháp nhân sự cho các doanh nghiệp với hệ sinh thái hỗ trợ nâng cao. Các dịch vụ của K-Outsourcing bao gồm: Tuyển dụng lao động, cho thuê lại lao động, payroll, tư vấn phát triển nguồn lực.
Tìm hiểu thêm về K-Outsourcing: K-Outsourcing Việt Nam
