6 Thời Điểm “Nguy Hiểm” Dễ Khiến Bạn Ra Quyết Định Sai Lầm Trong Sự Nghiệp
Trong suốt hành trình đi làm, chúng ta luôn phải đối mặt với vô vàn những lựa chọn: Nên ở lại hay ra đi? Nên chấp nhận thử thách mới hay duy trì sự ổn định? Nên đối đầu hay nhẫn nhịn? Nhiều người thường tin rằng những quyết định sai lầm là kết quả của việc thiếu năng lực hoặc do xui xẻo. Thế nhưng, nếu nhìn nhận một cách sâu sắc dưới góc độ tâm lý học, phần lớn những cú “ngã ngựa” đau đớn nhất trong sự nghiệp không đến từ sự kém cỏi về chuyên môn. Chúng đến từ việc chúng ta ra quyết định vào những thời điểm mà cảm xúc đang chiếm quyền kiểm soát hoàn toàn lý trí.
Khi bộ não bị bủa vây bởi mệt mỏi, áp lực hoặc sự đố kỵ, khả năng phân tích logic sẽ bị tê liệt. Lúc này, chúng ta không còn đưa ra quyết định để xây dựng tương lai, mà đưa ra quyết định để “giải tỏa” cảm xúc nhất thời. Bài viết này sẽ phân tích 6 thời điểm nhạy cảm nhất – những “vùng nhiễu” mà bất kỳ người đi làm nào cũng cần phải đặc biệt tỉnh táo để không tự tay hủy hoại sự nghiệp của chính mình.
Tại sao cảm xúc lại là “kẻ thù” số một của các quyết định sự nghiệp?
Về mặt sinh học, khi con người rơi vào trạng thái căng thẳng hoặc xúc động mạnh, hệ thống Limbic (vùng não cảm xúc) sẽ hoạt động lấn át Vỏ não trước trán (vùng não chịu trách nhiệm cho tư duy logic và lập kế hoạch). Đây là một cơ chế sinh tồn cổ xưa giúp chúng ta phản ứng nhanh trước nguy hiểm, nhưng nó lại là một thảm họa khi áp dụng vào môi trường công sở hiện đại – nơi đòi hỏi sự điềm tĩnh và tầm nhìn dài hạn.
Khi bạn quyết định nghỉ việc chỉ sau một trận cãi vã với sếp, hoặc vội vàng nhận một lời mời làm việc khác vì thấy đồng nghiệp cũ vừa được thăng chức, bạn đang thực hiện hành vi “thoát hiểm” về mặt cảm xúc thay vì tính toán chiến lược. Những quyết định này có thể mang lại sự dễ chịu ngay lập tức, giống như việc uống một liều thuốc giảm đau, nhưng nó không giải quyết được căn bệnh gốc rễ và thường để lại những hệ lụy kéo dài về uy tín cũng như lộ trình phát triển.
1. Giai đoạn áp lực KPI và doanh số chạm đỉnh
Thời điểm đầu tiên và phổ biến nhất chính là khi bạn đang bị bủa vây bởi các con số và thời hạn hoàn thành (deadline) dày đặc. Khi áp lực vượt quá ngưỡng chịu đựng, bộ não sẽ rơi vào trạng thái “tầm nhìn đường hầm” (tunnel vision). Bạn chỉ nhìn thấy những khó khăn trước mắt và cảm thấy công việc hiện tại như một “địa ngục” không lối thoát.
Trong trạng thái này, bất kỳ một lối thoát nào hiện ra – dù là một công việc kém chất lượng hơn hay một hướng đi chưa rõ ràng – cũng đều trông có vẻ hấp dẫn hơn hiện tại. Nhiều người đã vội vàng từ bỏ vị trí mình dày công xây dựng chỉ vì muốn thoát khỏi áp lực tạm thời, để rồi sau đó nhận ra rằng ở môi trường mới, áp lực vẫn tồn tại nhưng nền tảng hỗ trợ lại không bằng chỗ cũ.
2. Ngay sau khi xảy ra mâu thuẫn hoặc xung đột gay gắt
Mâu thuẫn với sếp trực tiếp hoặc đồng nghiệp thân thiết là ngòi nổ mạnh mẽ nhất cho những quyết định mang tính “đốt cầu”. Khi cái tôi bị tổn thương hoặc lòng tự trọng bị xúc phạm, chúng ta thường có xu hướng muốn chứng tỏ bản thân bằng cách rời bỏ tổ chức ngay lập tức. Quyết định ra đi trong sự giận dữ thường kèm theo những hành động thiếu chuyên môn như bàn giao hời hợt hoặc nói xấu công ty cũ.
Cảm giác “tự do” sau khi nghỉ việc vì nóng giận chỉ kéo dài trong vài ngày, nhưng cái mác “thiếu chuyên nghiệp” có thể theo bạn suốt nhiều năm trong ngành. Những người thành công luôn hiểu rằng, không bao giờ được ra quyết định khi nồng độ adrenaline trong máu đang cao. Họ chọn cách im lặng, hít thở và chờ đợi ít nhất 48 giờ trước khi đưa ra bất kỳ thông báo quan trọng nào.
3. Khi rơi vào trạng thái kiệt sức (Burnout) kéo dài
Khác với sự mệt mỏi thông thường, kiệt sức là trạng thái cạn kiệt cả về thể chất, tinh thần và cảm xúc. Khi bị burnout, bạn không còn nhìn thấy ý nghĩa của công việc, bạn cảm thấy mình vô giá trị và mọi thứ xung quanh đều tối tăm. Đây là lúc bạn dễ đưa ra quyết định “buông xuôi” nhất, ví dụ như bỏ ngang sự nghiệp để đi tìm một “lý tưởng” xa vời nào đó mà không có sự chuẩn bị về tài chính.
Sự sai lầm ở đây nằm ở chỗ: Bạn đang cố gắng chạy trốn khỏi một tình trạng sức khỏe tinh thần chứ không phải chạy trốn khỏi một công việc. Nếu bạn không giải quyết vấn đề kiệt sức từ bên trong, thì dù có chuyển sang công việc mới nhàn nhã hơn, bạn vẫn sẽ sớm cảm thấy trống rỗng. Quyết định đúng đắn nhất lúc này không phải là nghỉ việc, mà là nghỉ ngơi (break) để hồi phục năng lượng trước khi đánh giá lại mọi thứ.
4. Khi chứng kiến đồng nghiệp hoặc bạn bè đạt thành công lớn
Sự so sánh là kẻ trộm niềm vui và cũng là kẻ xúi giục tồi tệ nhất trong sự nghiệp. Khi thấy một người bạn cùng trang lứa thăng tiến nhanh chóng, sở hữu mức lương nghìn đô hoặc nhận được những giải thưởng danh giá, chúng ta dễ rơi vào trạng thái sốt ruột (FOMO). Nỗi sợ bị tụt hậu khiến bạn vội vàng nhảy việc sang những lĩnh vực “hot” hoặc những vị trí “ngon ăn” theo lời kể của người khác, bất chấp việc nó không phù hợp với năng lực cốt lõi của bạn.
Mỗi người có một “múi giờ” thành công khác nhau. Việc dùng thước đo của người khác để đo lường cuộc đời mình sẽ dẫn bạn đến những quyết định thiếu bản sắc. Thay vì vội vàng đuổi theo những thứ hào nhoáng bên ngoài, hãy tự hỏi: “Thành công của họ có thực sự là thứ mình muốn, hay mình chỉ đang cảm thấy bất an vì cái tôi của mình đang bị đe dọa?”.
5. Thời điểm công ty có những biến động hoặc tái cấu trúc
Sự bất ổn trong tổ chức – như thay đổi lãnh đạo, cắt giảm nhân sự hoặc sáp nhập – thường tạo ra một bầu không khí hoang mang. Theo bản năng sinh tồn, nhiều người sẽ chọn cách “nhảy khỏi con tàu” ngay khi thấy những dấu hiệu sóng gió đầu tiên. Tuy nhiên, hoảng loạn là trạng thái tồi tệ nhất để ra quyết định.
Lịch sử doanh nghiệp cho thấy, những biến động lớn thường đi kèm với những cơ hội thăng tiến đột phá cho những người dám ở lại và thể hiện năng lực trong lúc khó khăn. Việc vội vàng ra đi khi chưa hiểu rõ bức tranh toàn cảnh có thể khiến bạn bỏ lỡ cơ hội trở thành nhân sự nòng cốt trong bộ máy mới. Hãy quan sát, thu thập thông tin và đánh giá rủi ro một cách lý trí thay vì để nỗi sợ hãi về việc thất nghiệp chi phối.
6. Khi đã ở trong vùng ổn định quá lâu (Giai đoạn trì trệ)
Có một loại sai lầm “êm ái” hơn: Quyết định thay đổi chỉ vì bạn thấy… quá chán. Khi công việc trở nên quá dễ dàng và bạn đã ở trong vùng an toàn quá lâu, sự khao khát cái mới (novelty seeking) sẽ trỗi dậy. Bạn dễ dàng chấp nhận một lời mời làm việc chỉ vì nó mang lại cảm giác mới lạ, mà quên mất rằng sự mới lạ đó có thể không đi kèm với sự tăng trưởng về giá trị lâu dài.
Nhiều người đã hối hận khi rời bỏ một nơi có nền tảng tốt và văn hóa phù hợp chỉ để sang một môi trường độc hại hơn, đơn giản vì họ nhầm lẫn giữa sự “ổn định” và sự “trì trệ”. Trước khi quyết định ra đi vì chán, hãy thử tìm kiếm thử thách mới ngay tại vị trí hiện tại hoặc đề xuất một vai trò khác trong tổ chức để xem liệu ngọn lửa đam mê có thể được thắp lại hay không.
Cách “tạm dừng” để đưa ra những quyết định tỉnh táo hơn
Để không rơi vào cái bẫy của 6 thời điểm nguy hiểm trên, bạn cần xây dựng cho mình một bộ quy tắc ra quyết định. Kỹ thuật quan trọng nhất chính là “Khoảng lặng 24 giờ” (hoặc thậm chí là một tuần). Trước những quyết định thay đổi vận mệnh sự nghiệp, hãy cho phép mình tách biệt hoàn toàn khỏi môi trường hiện tại. Một chuyến đi ngắn hoặc đơn giản là một ngày nghỉ không điện thoại sẽ giúp Vỏ não trước trán của bạn hồi phục năng lượng để phân tích thiệt hơn một cách khách quan.
Bên cạnh đó, hãy áp dụng quy tắc “Viết xuống để thấy thực tế”. Cảm xúc thường thổi phồng mọi thứ, nhưng khi bạn liệt kê rõ ràng các cột: Lợi ích, Rủi ro, Giá trị học hỏi và Tác động tài chính lên mặt giấy, sự thật sẽ hiện ra. Hãy đặt câu hỏi: “Nếu 10 năm nữa nhìn lại, mình sẽ cảm ơn hay hối hận vì quyết định ngày hôm nay?”. Quyết định đúng đắn là quyết định mà bạn thực hiện vì bạn đang “hướng tới” một mục tiêu lớn hơn, chứ không phải vì bạn đang “chạy trốn” khỏi một cảm giác khó chịu nhất thời.
Lời Kết: Trí tuệ cảm xúc là chìa khóa của sự thăng tiến
Trong kỷ nguyên AI, năng lực tư duy logic có thể bị thay thế, nhưng khả năng làm chủ cảm xúc và đưa ra những quyết định mang tính nhân văn, tinh tế lại là thứ tạo nên sự khác biệt của một nhân sự cao cấp. Sự nghiệp là một cuộc chạy marathon, và người chiến thắng không phải là người chạy nhanh nhất ở những đoạn đường bằng phẳng, mà là người giữ được sự tỉnh táo nhất ở những khúc quanh đầy cảm xúc.
Hãy bao dung với cảm xúc của mình nhưng đừng để nó ngồi vào ghế lái. Nhận diện được 6 thời điểm nguy hiểm trên chính là lúc bạn đã đi được một nửa quãng đường đến với những quyết định đúng đắn. Nửa quãng đường còn lại thuộc về sự dũng cảm để dừng lại và sự thông thái để chọn lựa dựa trên những giá trị bền vững thay vì những rung động nhất thời.
Tìm hiểu thêm nhiều bài viết hữu ích tại đây!
GIỚI THIỆU VỀ K-OUTSOURCING
Công ty cổ phần Giải pháp nhân sự và Tư vấn đầu tư K-Outsourcing Việt Nam là đối tác uy tín trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ cho thuê lại lao động và giải pháp nhân sự cho các doanh nghiệp với hệ sinh thái hỗ trợ nâng cao. Các dịch vụ của K-Outsourcing bao gồm: Tuyển dụng lao động, cho thuê lại lao động, payroll, tư vấn phát triển nguồn lực.
Tìm hiểu thêm về K-Outsourcing: K-Outsourcing Việt Nam
