6 Lý Do Khiến Người Đi Làm Càng Có Kinh Nghiệm Càng Dễ Mệt Mỏi
Trong những năm đầu bước chân vào thị trường lao động, chúng ta thường tin rằng kinh nghiệm sẽ là “tấm khiên” bảo vệ mình khỏi mọi áp lực. Chúng ta mơ về một ngày mình sẽ xử lý mọi việc trong lòng bàn tay, không còn lo lắng hay bỡ ngỡ. Thế nhưng, thực tế thường trái ngược: Càng lên cao, càng làm lâu, nhiều người lại càng cảm thấy kiệt sức. Sự mệt mỏi này không giống như cảm giác đau cơ sau một buổi tập gym, mà nó giống như một chiếc pin điện thoại đã chai – dù sạc đầy bao nhiêu cũng nhanh chóng cạn kiệt.
Hiểu về sự mệt mỏi của người có kinh nghiệm là bước đầu tiên để chúng ta không tự trách bản thân. Đây không phải là sự yếu đuối, mà là hệ quả tất yếu của một hành trình dài gánh vác quá nhiều trọng trách.
Phân biệt giữa mệt mỏi thể chất và mệt mỏi tinh thần
Trước khi đi sâu vào các nguyên nhân, chúng ta cần làm rõ bản chất của sự kiệt sức. Người mới đi làm thường mệt vì “làm nhiều” – tức là khối lượng công việc tay chân hoặc cường độ hoạt động cao. Loại mệt mỏi này có thể giải quyết bằng một giấc ngủ ngon hoặc một kỳ nghỉ ngắn. Tuy nhiên, với người có kinh nghiệm, sự mệt mỏi mang tính chất tinh thần và tâm lý nhiều hơn.
Mệt mỏi tinh thần là trạng thái khi bộ não luôn phải hoạt động ở cường độ cao để dự phòng rủi ro, ra quyết định và xử lý các mối quan hệ phức tạp. Ngay cả khi bạn không ngồi vào bàn làm việc, những luồng suy nghĩ về trách nhiệm vẫn âm thầm tiêu tốn năng lượng. Đó là lý do tại sao nhiều người dù đã nghỉ phép cả tuần nhưng khi quay lại công ty vẫn cảm thấy rệu rã. Sự mệt mỏi này tích tụ từ những kỳ vọng và áp lực vô hình mà chúng ta tự đặt lên vai mình hoặc do tổ chức áp đặt.
1. Sức nặng của những kỳ vọng ngày càng cao
Khi bạn là một lính mới, mọi người hài lòng nếu bạn hoàn thành công việc đúng hạn. Nhưng khi bạn đã có 5-10 năm kinh nghiệm, tiêu chuẩn dành cho bạn không còn là “hoàn thành” mà phải là “xuất sắc” và “không sai sót”. Sự kỳ vọng từ sếp, đồng nghiệp và khách hàng trở thành một áp lực thường trực. Bạn không còn quyền được sai những lỗi cơ bản, và mỗi quyết định của bạn giờ đây đều mang sức nặng của sự uy tín.
Chính việc phải duy trì phong độ đỉnh cao trong một thời gian dài khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái “căng như dây đàn”. Bạn phải tự đấu tranh với chính mình để không làm sụt giảm hình ảnh chuyên gia đã dày công xây dựng. Nỗi sợ chỉ cần một lần sẩy chân sẽ làm sụp đổ mọi thành quả trước đó khiến người có kinh nghiệm luôn cảm thấy mệt mỏi hơn bao giờ hết.
2. Trách nhiệm chồng chéo và vai trò “người giải quyết rắc rối”
Một đặc quyền nhưng cũng là gánh nặng của người có kinh nghiệm là họ thường được giao những việc khó nhất. Không chỉ dừng lại ở chuyên môn cá nhân, bạn còn phải gánh thêm vai trò dẫn dắt (mentoring) cho cấp dưới, trung hòa các mối quan hệ trong nhóm và tham gia vào những cuộc họp chiến lược. Bạn vô tình trở thành “trạm trung chuyển” của mọi rắc rối: Cấp dưới gặp khó tìm bạn, sếp cần ý kiến tìm bạn, phòng ban khác cần phối hợp cũng tìm bạn.
Việc phải liên tục chuyển đổi ngữ cảnh giữa các vai trò khác nhau trong cùng một ngày làm việc khiến năng lượng tinh thần bị bào mòn nhanh chóng. Bạn dành quá nhiều thời gian để “chữa cháy” cho người khác đến mức không còn thời gian để tập trung vào công việc của chính mình. Sự chồng chéo này tạo ra cảm giác bị vắt kiệt vì dường như bạn đang sống cuộc đời của nhiều người cùng một lúc thay vì chỉ một mình mình.
3. Sự công nhận giảm dần theo thời gian
Ở giai đoạn đầu sự nghiệp, một lời khen của sếp hay một dự án thành công nhỏ cũng đủ khiến bạn phấn khích cả tuần. Tuy nhiên, khi bạn đã là một nhân sự kỳ cựu, việc bạn làm tốt được coi là “lẽ đương nhiên”. Mọi người bắt đầu quên dành cho bạn những lời khích lệ vì họ tin rằng bạn đã quá vững vàng và không cần đến chúng.
Sự thiếu vắng phản hồi tích cực khiến công việc trở nên khô khan. Bạn bắt đầu cảm thấy mình giống như một cỗ máy hơn là một con người. Khi nỗ lực không còn đi kèm với sự tưởng thưởng về mặt tinh thần, động lực bên trong sẽ dần lụi tàn. Bạn làm việc bằng kỷ luật và thói quen thay vì sự đam mê, và sự cưỡng ép bản thân đó chính là nguồn cơn của sự mệt mỏi triền miên.
4. Áp lực phải giữ vững hình ảnh “không thể tổn thương”
Người có kinh nghiệm thường tự xây dựng cho mình một lớp vỏ bọc hoàn hảo: Luôn điềm tĩnh, luôn có giải pháp và không bao giờ biết mệt. Bạn ngại thừa nhận rằng mình đang quá tải, ngại hỏi những câu hỏi đơn giản vì sợ bị đánh giá là “già cỗi” hoặc “tụt hậu”. Việc phải đeo chiếc mặt nạ này 8-10 tiếng mỗi ngày là một cực hình về mặt cảm xúc.
Chúng ta quên mất rằng mình cũng có quyền được mệt, được sai và được cần sự giúp đỡ. Việc cố gắng gồng mình để tỏ ra mạnh mẽ khiến bạn không thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ xung quanh. Khi nỗi đau và sự mệt mỏi bị dồn nén bên trong lớp vỏ bọc đó, nó sẽ chuyển hóa thành sự chán chường và thờ ơ với mọi thứ xung quanh.
5. Nỗi sợ tụt hậu và áp lực từ thế hệ kế cận
Thế giới công việc thay đổi với tốc độ chóng mặt nhờ công nghệ và AI. Người có kinh nghiệm thường đối mặt với một nỗi sợ thầm kín: Liệu những gì mình biết có còn giá trị? Nhìn thấy thế hệ trẻ (như Gen Z) làm việc với tốc độ nhanh, nhạy bén với công cụ mới, bạn cảm thấy bị thúc ép phải học hỏi liên tục.
Tuy nhiên, ở tuổi của người có kinh nghiệm, khả năng tiếp thu cái mới đôi khi không còn nhanh bằng lớp trẻ, cộng thêm việc phải cân bằng giữa gia đình và công việc khiến bạn cảm thấy hụt hơi. Bạn bị kẹt giữa việc phải duy trì những giá trị cũ và việc phải chạy đua với những xu hướng mới. Cuộc chạy đua không hồi kết này khiến tâm trí không bao giờ được nghỉ ngơi thực sự.
6. Sự mất đi ý nghĩa mục tiêu (Crisis of Meaning)
Sau 10 hay 15 năm làm việc, nhiều người đột ngột nhận ra mình đã đạt được những gì mình muốn nhưng lại thấy… không vui. Những nấc thang sự nghiệp đã leo hết, mức lương đã đạt ngưỡng, nhưng câu hỏi “Tất cả những thứ này để làm gì?” lại bắt đầu vang lên. Khi công việc không còn mang lại cảm giác mới mẻ và ý nghĩa, nó trở thành một gánh nặng tâm lý.
Sự mệt mỏi lúc này không đến từ việc bạn phải làm quá nhiều, mà đến từ việc bạn thấy mình đang làm những việc vô nghĩa. Khi không có một “ngọn hải đăng” để hướng tới, mỗi bước đi đều trở nên nặng nề. Bạn cảm thấy mình đang bị cầm tù trong chính sự thành công của mình, và sự bế tắc về mục đích sống chính là loại mệt mỏi sâu sắc nhất.
Cách tái tạo năng lượng mà không cần “bỏ cuộc”
Để thoát khỏi trạng thái này, điều đầu tiên bạn cần làm là chấp nhận sự hữu hạn của bản thân. Hãy dũng cảm tháo bỏ chiếc mặt nạ “siêu nhân” và bắt đầu thiết lập những ranh giới (boundaries) rõ ràng. Bạn không cần phải là người giải quyết mọi rắc rối của cả công ty. Hãy học cách từ chối những việc không thuộc về ưu tiên cốt lõi để dành không gian cho tâm trí nghỉ ngơi.
Tiếp theo, hãy thay đổi cách nhìn về việc học. Thay vì chạy đua với lớp trẻ, hãy tận dụng thế mạnh về tư duy hệ thống và kinh nghiệm thực chiến để kết hợp với các công cụ mới. Hãy biến mình thành người dẫn dắt có tầm nhìn thay vì chỉ là một người thực thi nhanh. Ngoài ra, việc tìm kiếm một sở thích hoặc mục tiêu ngoài công việc là cực kỳ quan trọng. Khi cuộc sống của bạn có nhiều trụ cột (gia đình, sở thích, sức khỏe), sự lung lay ở trụ cột công việc sẽ không làm toàn bộ lâu đài sụp đổ.
Cuối cùng, hãy tìm lại “ý nghĩa” ở một tầng mức khác. Thay vì tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài, hãy tìm kiếm sự hài lòng bên trong bằng cách giúp đỡ người khác hoặc thực hiện những dự án có tác động xã hội. Đôi khi, chỉ cần thay đổi góc nhìn từ “phải làm” sang “được đóng góp”, bạn sẽ thấy dòng năng lượng chảy ngược trở lại vào cơ thể mình.
Lời Kết: Kinh nghiệm là tài sản, không phải là xiềng xích
Mệt mỏi sau nhiều năm làm việc là một phần tất yếu của quá trình trưởng thành sự nghiệp. Đừng để nó đánh lừa bạn rằng bạn đã hết thời hay thiếu năng lực. Hãy coi đây là một tín hiệu từ cơ thể và tâm hồn báo rằng bạn cần một sự điều chỉnh về cách vận hành cuộc sống.
Kinh nghiệm của bạn là một khối tài sản quý giá, và bạn xứng đáng được tận hưởng thành quả đó trong sự an lạc thay vì sự kiệt quệ. Hãy chăm sóc “bộ máy tinh thần” của mình bằng sự bao dung và tỉnh táo. Khi bạn học được cách quản trị năng lượng thay vì chỉ quản trị thời gian, bạn sẽ thấy rằng con đường sự nghiệp phía trước vẫn còn rất nhiều những trải nghiệm thú vị đang chờ đón.
Tìm hiểu thêm nhiều bài viết hữu ích tại đây!
GIỚI THIỆU VỀ K-OUTSOURCING
Công ty cổ phần Giải pháp nhân sự và Tư vấn đầu tư K-Outsourcing Việt Nam là đối tác uy tín trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ cho thuê lại lao động và giải pháp nhân sự cho các doanh nghiệp với hệ sinh thái hỗ trợ nâng cao. Các dịch vụ của K-Outsourcing bao gồm: Tuyển dụng lao động, cho thuê lại lao động, payroll, tư vấn phát triển nguồn lực.
Tìm hiểu thêm về K-Outsourcing: K-Outsourcing Việt Nam
